Açılması dakikalar süren, tarayıcıda birkaç sekme açınca donan, fanı sürekli bağıran bir notebook… Yeni bilgisayar almadan önce sorulması gereken soru şu: Yavaşlığın nedeni ne? Çünkü çözüm nedene göre değişir.
Yavaşlığın dört yaygın nedeni
- Mekanik disk (HDD): Birkaç yıl önceki pek çok notebook dönen diskle gelir. Modern Windows sürümleri için bu diskler belirgin şekilde yavaştır.
- Yetersiz RAM: Bellek dolduğunda sistem diski kullanmaya başlar; özellikle HDD'li cihazlarda bu, donmalara yol açar.
- Isınma: Tozlanmış fan ve kurumuş termal macun işlemcinin ısınmasına, işlemci de kendini korumak için yavaşlamaya başlar.
- Yazılım: Yıllar içinde biriken başlangıç programları, bozulmuş sistem dosyaları ya da zararlı yazılımlar.
SSD yükseltmesi: en büyük fark
Notebook'unuz hâlâ mekanik disk kullanıyorsa, SSD'ye geçiş genellikle yapılabilecek en etkili yükseltmedir. Açılış süresi, program yükleme ve dosya açma hızında farkı ilk gün hissedersiniz. Mevcut verilerinizi yeni diske taşımak ya da temiz bir Windows kurulumu yapmak mümkündür.
Disk türünü öğrenmek için Windows'ta Görev Yöneticisi > Performans sekmesine bakabilirsiniz; disk "HDD" ya da "SSD" olarak görünür.
RAM yükseltmesi: ne zaman işe yarar?
Görev Yöneticisi'nde bellek kullanımı sürekli %80–90'ın üzerindeyse RAM yükseltmesi fark yaratır. Günümüzde günlük kullanım (tarayıcı, ofis, video) için 8 GB alt sınır, 16 GB rahat bir seviye olarak kabul ediliyor. Ancak bazı ince notebook'larda RAM anakarta lehimlidir ve yükseltilemez; bunu modelinize göre kontrol ediyoruz.
Hangisi önce?
Kısa cevap: Disk HDD ise önce SSD. Disk zaten SSD ise ve bellek doluyorsa RAM. Her iki durumda da önce ısınma ve yazılım kaynaklı nedenleri elemek gerekir; aksi halde yükseltmeden beklediğiniz farkı göremezsiniz.
Isınmayı göz ardı etmeyin
Fan sürekli yüksek devirde dönüyor, klavye üstü ve alt kasa sıcaksa yavaşlığın bir kısmı ısınmadan kaynaklanıyor olabilir. Fan ve soğutucu bakımı ile termal macun yenilemesi, hem performansı hem de cihazın ömrünü doğrudan etkiler.
Yükseltmeye değer mi?
İşlemcisi günlük işler için yeterli olan bir notebook'ta SSD + RAM yükseltmesi ve bakım, yeni bir cihazın maliyetinin küçük bir kısmıyla benzer bir kullanım deneyimi sunabilir. Çok eski ya da işlemcisi yetersiz cihazlarda ise yükseltme yerine yeni cihaz daha mantıklı olabilir; bunu cihazı görünce dürüstçe söylüyoruz.
Notebook'unuzun modelini WhatsApp'tan yazarsanız hangi yükseltmelerin mümkün olduğunu söyleyebiliriz. Ayrıntılar için notebook tamiri sayfamıza bakın.